Pommeroeul: Van een ouwe schuit en een nieuw avontuur

mei, juni en juli: Stomen of planken plooien?

STOMEN!? Of toch maar niet stomen?
Experimenteren maar! Aan het einde van de eerste week van mei waren we klaar om aan een volgende uitdaging te beginnen: het plooien van de bodemplanken. Nu had ik enige ervaring in het buigen van hout met stoom, maar niet op dergelijke schaal ( planken van 7 cm dik op een breedte van zo'n 50cm en 10 meter lang); onze enige documentatie op dat moment was het verslag van de collega's van het Altaripa project. Voor zover we begrepen hadden zij hun bodemplanken geplooid door een vuur te stoken onder de plank, en aan de bovenkant druk uit te oefenen door middel van touwen die over de lengte van de plank gespannen werden met een steunbalk op het plooipunt en een tourniquet - systeem. Bij het transport hadden we opgemerkt dat de versgezaagde planken behoorlijk zwaar doorbogen, en daarom leek het een goed idee om naar een manier te zoeken om deze beide gegevens optimaal te benutten.Bij de proefopstelling die we maakten werd de plank in de boot gelegd, van bovenuit verzwaard met gewichten en opgespannen, en onderaan verwarmd met een vuur. Alles ging goed tot een paar centimeter van de juiste plooiing, en toen stopte het hele proces. De plank had blijkbaar de maximale spanning bereikt. Wat nu? Op de Chaland van Pommeroeul waren zigzaginkepingen (aangebracht met een platte beitel) haaks op de lengterichting van sommige bodemplanken te zien en een van de hypotheses was dat die gemaakt waren om het plooien eenvoudiger te maken op plaatsen waar het hout meer weerstand biedt. Zouden we dat proberen? We hebben het gedaan. Op minder dan één centimeter van de ideale plooiïng begon de plank aan de onderkant te barsten, net op de plaats waar we aan de bovenkant de inkepingen gemaakt hadden.

Wat nu? Deze techniek werkte niet. Nog afgezien van de hinderlijke rook, het vuur dat zeer moeilijk te controleren was, en de oncontroleerbare spanningen in het hout, was het wel erg onwaarschijnlijk dat de bouwers van de oude platbodems een zo ingewikkelde techniek gebruikten. Mijn leermeester in hout, Gilbert Desmedt, had een "dicton": een goede stielman is in wezen een luie mens. Waar hij mee bedoelde dat een artisan het minimum aan inspanning gaat leveren om een maximum aan resultaat te bereiken. Is het niet erg waarschijnlijk dat onze voorgangers op de zelfde manier dachten en handelden? Waar wij elke handeling opnieuw moeten uitvinden hadden zij een kennis van generatie op generatie. Het was duidelijk dat we een andere weg moesten bewandelen.

Planken plooien
Op dat cruciale moment kwam Paul Vermaut met het voorstel het hout te plooien op de manier waarop hij het op zijn beurt van zijn mentor, de scheepsbouwer Cees Droste, geleerd had. In dit concept wordt de bodemplank aan de binnenkant gestookt, de buitenkant wordt bedekt met een natte deken en het buigpunt wordt door de opstelling van twee schragen bepaald. Eventueel scheluw trekken van de plank wordt gecompenseerd door het bevestigen van een dwarsplank met een gewicht om dit te compenseren, terwijl de buiging alleen bepaald wordt door gewicht en tegengewicht op beide uiteinden. Deze opstelling werkte goed en precies, met een mal konden we de buiging perfect controleren, en het vuur stoken was ook stuurbaar. Er was alleen constant een Waker nodig die de onderkant (de binnenkant) van de plank regelmatig moest natmaken met een handborstel op een lange steel en het vuur in het oog hield en wat doe je dan tijdens de middagpauze? Barbecue natuurlijk!

Het plooien van een plank naar mal over een lengte van 320 cm duurde naargelang het hout (kwartiers, halfkwartiers, dosse, al dan niet met kwasten in de plank )tussen 6 uur en vier dagen. Alle planken moesten ingepast worden in de bodem, en dat betekende zagen, herzagen en nog eens zagen tussen beide samen te voegen delen in tot beide delen sluiten Om kort te gaan waren alle bodemplanken eind juli geplooid en aangepast. Het werk gebeurde soms bij buitentemperaturen tot 35° C in de schaduw, maar we gaven niet op. Soms startten we voor dag en dauw om de middaghitte voor te zijn.


Foto's
Om het hout te laten krommen wordt het gestoomd. Op de foto links wordt geprobeerd om dezelfde methode het hout te plooien die ook gebruikt bij het nabouwen van een platbodem in Neuchatel. Het probleem is echter dat het hout hier op meerdere plekken over een lengte van 3 meter geplooid moet worden. De methode werkt hier echter niet. Er wordt daarom overgegaan op een andere methode. Op de foto links is te zien dat Ilja de plank nu ook onderin vochtig houdt. Er moet op deze manier 8 planken geplooid worden. Elk stuk duurt drie dagen en daarna duurt het nog twee dagen om de planken in te steken.

posted by Het nabouwen van de Pommeroeul I @ 5:56 AM